English
امروز : 1397/04/04

ورزش و افسردگی 2013-11-04 13:07:06

نویسنده: دکتر هومن انگورانی متخصص پزشکی ورزشی

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران


شیوع افسردگی شدید حدود 6% تخمین زده می شود و شیوع موارد خفیف افسردگی از این هم بیشتر است. شیوع این بیماری در زنان دو برابر مردان است . تعدادی از بیماران افسرده احساس غمگینی کرده و برخی هیچ احساسی ندارند اما در هر حال علامت مهم این بیماری احساس خستگی است.
 

معیارهای DSM-IV  برای تشخیص افسردگی عبارتند از:

5 مورد یا بیشتر از نشانه های زیر که از این میان دست کم یکی از نشانه های مورد اول یا دوم باید حداقل به مدت 2 هفته وجود داشته و تغییری در عملکرد قبلی فرد داده باشد.


نشانه های تشخیص این بیماری عبارتند از:

خلق افسرده تقریبا هر روز و در بیشتر طول روز

کاهش قابل توجه علایق یا احساس لذت تقریبا در همه فعالیت ها

کاهش قابل توجه وزن یا اضافه وزن یا تغییر در اشتها

بی خوابی یا خواب آلودگی

تحریک یا کند شدن فعالیت های پسیکوموتور

خستگی یا فقدان انرژی

احساس بی ارزش بودن یا احساس نامتناسب گناه

عدم تمرکز یا اختلال در تصمیم گیری

افکار ثابت درباره مرگ و وجود افکار خودکشی



شواهد تاثیر فعالیت جسمانی و ورزش بر افسردگی

شواهدی از آثار مثبت تمرین های جسمانی و ورزش به عنوان درمان تکمیلی در کنار سایر درمان های طبی در موارد خفیف تا متوسط افسردگی وجود دارد.

لالر و هاپکر  در سال 2001 در متاآنالیز ( فراتحلیل ) 14مطالعه که بین سال های 1979 تا 1999 انجام شده بود ، دریافتند که ورزش علایم افسردگی را به گونه چشمگیری کاهش می دهد و بر اساس این متاآنالیز تاثیر ورزش درمانی در درمان افسردگی در حد شناخت درمانی برآورد شد. 


بلومنتال و همکارانش در سال 1999 در مطالعه دیگری که درباره 156 فرد مبتلا به افسردگی شدید انجام دادند، بیماران به طور تصادفی به 3 گروه تقسیم کردند؛ در یک گروه فقط به مدت 4 ماه از یک برنامه ورزشی هوازی و در گروه دوم فقط از داروی سرترالین و در گروه سوم از ترکیب این دو شیوه درمانی استفاده کردند. در این مطالعه گرچه شروع اثر دارو درمانی بیشتر بود اما پس از 4 ماه بین 3 گروه از نظر کاهش علایم افسردگی تفاوتی وجود نداشت ؛ نکته جالب در این مطالعه این بود پس از بررسی مجدد این بیماران در 6 ماه پس از خاتمه درمان ، میزان افسردگی و همچنین احتمال عود آن در افرادی که فقط از ورزش درمانی استفاده کرده بودند، کمتر بود.


همچنین در یک پیگیری 6 ماهه تعدادی از مبتلایان به افسردگی مشخص شد، ورزش به گونه معناداری احتمال افسردگی را در افراد کاهش می دهد.

دان و همکارانش در سال 2005 در مطالعه دیگری تاثیر برنامه های ورزشی مختلف در 80 فرد 20 تا 45 سال مبتلا به درجات خفیف تا متوسط افسردگی ماژور را بررسی کردند. شرکت کنندگان به طور تصادفی در یکی از 4 گروه درمانی ورزش هوازی  قرار گرفتند که در هر گروه میزان مصرف انرژی 7 یا 17/5 کیلوکالری به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن آنان و تعداد دفعات ورزش 3 بار یا 5 بار در هفته بود و گروهی نیز به عنوان گروه کنترل یا شاهد 3 روز در هفته فقط در ورزش های انعطاف پذیری شرکت می کردند. نتیجه این پژوهش نشان داد : ورزش هوازی فقط  به میزان 17/5 کیلوکالری به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در درمان موارد خفیف تا متوسط افسردگی ماژور موثر است و ورزش با شدت پایین تر ، تاثیری در حد دارونما دارد.


متاآنالیزهایی که درباره مطالعات پیشین با همین مضمون انجام شده است ، تفاوتی بین ورزش های هوازی و غیرهوازی یا مقاومتی در درمان افسردگی قائل نیست و لذا می توان برنامه ورزشی هر بیمار را بسته به علاقه او و البته با توجه به حداقل کالری که باید در هفته از طریق فعالیت ورزشی مصرف کند برای او تنظیم کرد تا بدین طریق به تداوم بیشتر ورزش کمک کرد.در حال حاضر مطالعات برای تعیین شدت و دوز مناسب ورزش برای درمان افسردگی کافی نیستند و به مطالعات تکمیلی نیاز است.


نوع و میزان فعالیت ورزشی

فعالیت ورزشی تجویز شده یا به عبارت دیگر نسخه ورزشی برای افراد مبتلا به افسردگی مانند سایر بیماری ها بسته به شرایط خاص هر فرد متفاوت است و این فعالیت ورزشی باید تحت نظر یک فرد متخصص در امر ورزش بوده و شامل ورزش های هوازی و مقاومتی باشد. پیشنهاد می شود که ورزش های هوازی با شدت کم شروع شده و به تدریج به شدت متوسط برسند و هم زمان به طول مدت تمرین نیز افزوده شود.


توصیه می شود که ورزش های هوازی با ورزش های مقاومتی همراه شود که با شدت پایین شروع شده و ادامه می یابد.

توصیه بر این است که این ورزش ها در کنار درمان های طبی مورد استفاده قرار گیرند؛ اما با این وجود در موارد خفیف افسردگی امکان استفاده تنها از ورزش درمانی وجود دارد اما این کار حتما باید تحت نظر پزشک صورت گیرد.


سازوکار احتمالی اثر ورزش در درمان افسردگی

فعالیت فیزیکی باعث افزایش آمادگی جسمانی و احساس مثبت نسبت به شرایط جسمانی در خود فرد می شود. افزون بر این تئوری های متعددی وجود دارند که نشان می دهند ، تغییرات هورمونی در طی فعالیت فیزیکی و ورزش باعث بهبود خلق می شوند.

به طور مثال می توان به تغییر سطح بتااندورفین ها  و غلظت مونوآمین اشاره کرد که این مسئله در مطالعه ماینورز و والیس در سال 2000 نشان داده شد.


نسخه ورزشی در افسردگی

برای ورزش درمانی مبتلایان به افسردگی ، متخصصان پزشکی ورزشی یک برنامه ورزشی هوازی همراه با تمرین مقاومتی یا قدرتی متناسب با شرایط فرد و درصورت امکان روزانه تجویز می کنند.

برنامه ورزشی هوازی می تواند شامل پیاده روی ، دویدن آهسته ، استفاده از تردمیل یا دوچرخه ثابت ، شنا یا دوچرخه سواری باشد .

در ابتدا شدت تمرین هوازی باید معادل 12 تا 13 طبق معیار درک خستگی بورگ برای مدت 10 تا 20 دقیقه باشد و سپس این میزان به تدریج افزایش می یابد تا به شدت 15 تا 16 طبق معیار بورگ برای مدت دست کم 30 دقیقه برسد.


در صورتی که از معیار حداکثر اکسیژن مصرفی یا ضربان قلب ذخیره برای تعیین شدت مناسب ورزش استفاده می شود از شدت کم یعنی حدود 40 تا 60 درصد حداکثر اکسیژن مصرفی یا ضربان قلب ذخیره ورزش شروع شده و پس از آنکه طول مدت هر جلسه ورزشی به 30 دقیقه رسید می توان شدت ورزش را به تدریج افزایش داد و به 60 تا 80 درصد حداکثر اکسیژن مصرفی یا ضربان قلب ذخیره رساند. در تجویز ورزش برحسب حداکثر ضربان قلب شدت 55 تا 90 درصد حداکثر ضربان قلب محدوده مناسب ورزش هوازی است که از میزان کمتر بسته به شرایط آمادگی جسمانی فرد بیمار شروع شده و به تدریج افزایش می یابد. در کنار برنامه ورزشی هوازی از ورزش های مقاومتی که برای گروه های عضلانی بزرگ طراحی می شود نیز بهره گرفته می شود.


آمادگی جسمانی و قدرت عضلانی بیمار قبل و 3 ماه پس از تمرین بررسی می شود و اگر قدرت و آمادگی جسمانی با توجه به سن و جنس یمار مناسب باشد ، برنامه تمرینی با رعایت اصول علم تمرین ادامه می یابد اما اگر نتیجه نامناسب باشد باید پارامترهای نسخه ورزشی بیمار را مجددا بررسی و درصورت نیاز اصلاح کرد.

 

 

» ثبت دیدگاه
نام و نام خانوادگی :
آدرس ایمیل :
پیام :